Zijbeukbordje voertuigverbod

Bordje aan Oosterkerk Hoorn

Een bordje aan de zijbeuk van de Oosterkerk, te zien in de Oosterkerksteeg in Hoorn. Er lijkt speciaal voor het bordje een afdakje te zijn gemaakt, maar dat is niet het geval, het is een lijst die langs het hele gebouw loopt. Op het bordje staat:

Verboden te beryden met voertuigen op vaste assen tot vervoer van kaas

Je weet het nooit helemaal zeker, maar dit zou een origineel bordje van een eeuw geleden kunnen zijn. Tekstueel kent het een ongewone precisie in het aanduiden welke voertuigen hier niet mochten komen, vooral dat ‘vaste assen’ intrigeert. In de techniek kent men vaste en demontabele assen, de laatste zijn doorgaans voorzien van een as-naafverbinding met een klem of spie, inderdaad, dat ding dat vroeger altijd losraakte aan de trapas van je fiets. Tegenwoordig is hebben fietsen een spieloos crankstel.

Je zou denken dat de doorsnee kaaswagen demontabele assen had. Hoe dan ook is onduidelijk waarom dit als zodanig benoemd moest worden. De reden waarom ze hier niet mochten komen zal te maken hebben gehad met overlast door de harde (met ijzer beklede) wielen of de grootte en het gewicht van de voertuigen. Misschien verstoorden ze de kerkdienst.

Hoorn had vroeger een florerende kaasmarkt (de oudste van Nederland), die was destijds elke donderdag even verderop op het plein de Roode Steen (wordt nog als folklore in de zomermaanden gehouden), ook wel de Kaasmarkt geheten.

Op oude foto’s is te zien dat de kazen door de boeren op houten karren naar de Waag werden gebracht. Het zullen deze paard en wagens zijn geweest die niet door de steeg mochten. Bij het maken van de tekst op het bordje wilde men alleen die voertuigen buitensluiten, dus kaasdragers te voet, handkarren of koetsen konden er wel gewoon doorheen. Tegenwoordig is de steeg voetgangersgebied.

Bordje Appelsteeg - geen paard en wagen
Bordje Appelsteeg – geen paard en wagen

In de Appelsteeg hangt een soortgelijk bordje met een veel algemenere tekst, hier ‘mag niet met paard en wagen gereden worden’. Boven de eerste woorden is nog net een randje van dezelfde tekst in een ander, moderner lettertype zichtbaar. Gezien ook de andere sporen lijkt het erop dat deze laag is verwijderd om de oorspronkelijke, eerste laag zichtbaar te maken. Dit versterkt de indruk dat dit originele bordjes zijn.